Scheiden met kinderen

Wanneer en hoe vertellen
Als u hebt besloten te gaan scheiden, kunt u dit het beste eerlijk vertellen. Ouders verzwijgen hun scheiding soms in het begin omdat ze hun kinderen het verdriet willen besparen. Een begrijpelijke reactie, maar uit onderzoek blijkt dat kinderen meer behoefte hebben aan duidelijkheid dan aan medelijden. Ze willen weten waar ze aan toe zijn. U kunt bijvoorbeeld aangeven:

  • Dat papa of mama ergens anders gaat wonen
  • Dat papa en mama altijd van hun kinderen blijven houden
  • Dat papa en mama altijd voor ze willen blijven zorgen
  • Dat de kinderen niet de schuld zijn van de scheiding
  • Welke dingen er niet gaan veranderen

Hoe verder na het eerste gesprek?
Probeer het eerste gesprek met het hele gezin te voeren en geef uw kinderen de kans hun gevoel te uiten. Ga in op vragen, maar belast ze niet met te veel verschillende onderwerpen. In het eerste gesprek geeft u zo veel mogelijk duidelijkheid. Het is goed mogelijk dat uw kinderen nauwelijks reageren. Ze zeggen alleen ‘oh’ en spelen gewoon verder. Vaak heeft de boodschap tijd nodig om door te dringen. Kinderen willen bovendien hun ouders beschermen en praten liever niet over zichzelf als hun vader en moeder het moeilijk hebben. Toch moet u ze de kans geven hun angst en verdriet te verwerken. Wacht dus niet af tot ze over de scheiding beginnen, maar praat er zelf over en vraag hoe ze zich voelen en of ze iets willen vragen. U kunt ook een kinderboek over het onderwerp als hulpmiddel gebruiken. Kinderen willen vaak concrete dingen weten. Zoals;

  • Eten we vanavond nog samen?
  • Wie brengt mij nou naar school?

Biedt ze houvast door eerlijk te antwoorden, ook als u nog niet weet hoe bepaalde dingen gaan lopen. Zeg dan gewoon dat u het nog niet weet maar wel gaat regelen.

Wat kunt u nog meer doen?
Het verdriet van de scheiding wegnemen gaat niet. Maar u kunt de situatie wel draaglijk maken voor uw kinderen. Enkele tips:

  • Geef uw kinderen een compliment als ze iets goeds doen en laat merken dat u het begrijpt als ze zich vanwege de scheiding soms lastig gedragen
  • Vertel na het eerste gesprek met uw kinderen op de crèche, peuterspeelzaal en school dat u gaat scheiden. Uw kinderen kunnen dan ook daar steun en begrip vinden
  • Laat het gewone leven zo veel mogelijk doorgaan en verander niet te veel tegelijk
  • Besteed regelmatig extra aandacht aan uw kinderen: zingen of knuffelen met de kleintjes, spelletjes met jonge kinderen en de stad in met de oudsten. Dat geeft ze het gevoel dat ze de moeite waard zijn en u er nog steeds voor ze bent
  • Lucht uw hart bij vertrouwde personen en neem zo nu en dan tijd voor uzelf om de situatie te relativeren
  • Als vrienden, bekenden of familie praktische hulp aanbieden, maar er dan gebruik van om uzelf wat ruimte te geven en voor uw kinderen de regelmaat te behouden
  • Ook voor jongeren is de scheiding van hun ouders een moeilijke periode. Ze begrijpen misschien wel dat u niet samen verder kunt maar hebben evenveel verdriet en zorgen. Wees ook eerlijk tegen hen maar maak hen niet mede verantwoordelijk voor de zorg voor eventuele jongere broertjes en zusjes en laat hen hun eigen gedachten en gevoelens vormen over de scheiding.
  • Pas de uitleg aan aan de leeftijd van de kinderen. Probeer met respect over elkaar te blijven spreken en wijs geen schuldige aan.

Scheiding met conflicten
Als ouders bij een scheiding conflicten hebben, dan heeft dat vaak grote gevolgen voor de ontwikkeling van de kinderen. Om dat te voorkomen is het belangrijk dat u en uw ex-partner beiden uw verantwoordelijkheid nemen en goede afspraken maken over de kinderen. Zo moet u samen beslissen hoe u de zorg en de opvoeding ná de scheiding wilt regelen. Indien u uw scheiding nog moet regelen dan kan dat bij een scheidingspraktijk die werkt met KIES.

Komt u daar samen niet uit en blijft het conflict ook na bemiddeling bestaan, dan kan de rechter uiteindelijk een knoop doorhakken. In dat geval kunt u te maken krijgen met de Raad voor de Kinderbescherming.

Zorg dat de scheiding ook een positieve beslissing kan zijn voor de kinderen door de conflicten te stoppen in hun bijzijn. Als conflicten na de scheiding blijven voortduren in hun bijzijn heeft de scheiding voor hen niets opgeleverd en zullen zij dubbel teleurgesteld zijn.

Kinderen en de verwerking

Een kind is voor zijn ontwikkeling afhankelijk van zijn ouders. Zij moeten hun kind verzorgen en opvoeden zodat hij kan uitgroeien tot een zelfstandige volwassene. Door uw kind deel te laten nemen aan een KIES groep geeft u uw kind recht op een eigen verwerking van de scheiding. Dit komt een gezonde ontwikkeling ten goede en voorkomt onnodige problemen.

Scheiden als partners, ouders voor altijd!
Gescheiden ouders behouden in principe samen het ouderlijk gezag. Met uw ex-partner maakt u goede afspraken over de zorg voor uw kinderen na de scheiding: waar wonen de kinderen, hoe is de omgang geregeld en hoe informeert u elkaar. U kunt dit regelen, op een voor de kinderen prettige manier waarbij ook zij gehoord worden, bij scheidingskantoren die werken met KIES.  Waar kinderen en ouders samen dit proces doorlopen is er minder kans op het ontstaan van conflicten en een betere kans op het slagen van het ouderschapsplan.

Uw kinderen hebben u nodig
Gedurende het huwelijk zijn ouders wettelijk verantwoordelijk voor de kinderen en draagt u beiden het ouderlijk gezag. Samen zorgt u bijvoorbeeld voor voeding, kleding, huisvesting en onderwijs, en niet in de laatste plaats voor liefde en aandacht. De kinderen zijn hiervoor op de liefde en zorg van u beiden aangewezen.
Door te besluiten uit elkaar te gaan, verandert de verantwoordelijkheid voor de kinderen niet. Ouders blijven de vader of moeder van hun kinderen!

Wettelijke uitgangspunten
Gescheiden ouders houden volgens de wet in principe samen het ouderlijk gezag over hun kinderen. U blijft daarom ook na de scheiding voor hen verantwoordelijk. De rechter kan echter beslissen om van dit uitgangspunt af te wijken als dat beter is voor uw kinderen. Verder staat in de wet dat kinderen en de niet-gezagsdragende ouder recht hebben op contact met elkaar. De niet-gezagsdragende ouder heeft bovendien recht op informatie en consultatie. Ook van deze uitgangspunten kan de rechter in het belang van de kinderen afwijken.

Afspraken en omgang
De ontwikkeling van kinderen kan bedreigd worden als ouders bij een scheiding langdurige en ernstige conflicten hebben, bijvoorbeeld over de kinderen. Het is daarom van groot belang dat u probeert om de gevolgen van de scheiding voor uw kinderen zo veel mogelijk te beperken. Zo is het nodig om met uw ex-partner goede afspraken te maken over hoe u na de scheiding de zorg voor de kinderen vorm geeft. U moet beslissen waar de kinderen wonen, hoe u de omgang regelt en hoe u uw ex-partner over de kinderen informeert en consulteert. Natuurlijk is het belangrijk voor de kinderen dat u en uw ex-partner de afspraken ook echt nakomen.

Lukt het niet om afspraken te maken of u zich er beiden aan te houden over uw kinderen, dan kan de rechter ingeschakeld worden. De rechter kan u naar een bemiddelaar verwijzen of adviseren om de kinderen deel te laten nemen aan KIES-Omgangsbegeleiding. Ook kan hij de Raad voor de Kinderbescherming om advies vragen. De rechter beslist uiteindelijk over een regeling voor de kinderen.

Het is mogelijk dat de rechter u voor bemiddeling bij uw conflict doorverwijst naar KIES of Bureau Jeugdzorg of een scheidingsbemiddelaar/mediator. Een andere mogelijkheid is dat de rechter tijdens de rechtszitting aan de Raad voor de Kinderbescherming vraagt om u te helpen bij het maken van afspraken (raadsondersteuning ter zitting). Ook kan de rechter de Raad om advies vragen.

Recht op omgang

Kinderen en ouders hebben recht op omgang met elkaar. U kunt met uw ex-partner een omgangsregeling afspreken, waarin staat wanneer en hoe vaak uw kinderen de andere ouder ontmoeten. Dit kunt u regelen in samenspraak met de wensen en behoeften van uw kind bij een scheidingsbemiddelaar die werkt met KIES-omgangsbegeleiding. Ouders hebben in principe ook beiden het gezag over hun kind. Er is ook een uitzondering in het recht van omgang mogelijk. De rechter kan een niet-gezagsdragende ouder de omgang ontzeggen. De gezagsdragende ouder kan daar om vragen. De rechter legt de ontzegging alleen op als er één of meer van de wettelijke ontzegginggronden van toepassing zijn:

  • De omgang met de andere ouder levert ernstig nadeel op voor de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van de kinderen;
  • De andere ouder is kennelijk niet geschikt voor of niet in staat tot omgang met de kinderen;
  • De kinderen zijn twaalf jaar of ouder en hebben ernstige bezwaren tegen de omgang met de andere ouder. Zij hebben de rechter daarover geïnformeerd.
  • De omgang met de andere ouder is om andere redenen in strijd met zwaarwegende belangen van de kinderen.

Informatie en consultatie
De ouder bij wie de kinderen wonen (de verzorgende ouder) moet de andere ouder op de hoogte houden van belangrijke zaken die met uw kinderen te maken hebben. Voorbeelden hiervan zijn de schoolprestaties of de gezondheid van uw kinderen. Bovendien moet de verzorgende ouder de andere ouder om zijn mening vragen bij belangrijke beslissingen over de kinderen. Dit is het ‘recht van consultatie’. Als het gezag bij één ouder berust, dan mag de gezagsdragende ouder uiteindelijk zelf de beslissing nemen. Op verzoek van één van de ouders kan de rechter bepalen hoe de andere ouder geïnformeerd of geconsulteerd moet worden.

De veranderde rol als ouder.
Als ouder wil je na scheiding je kind beschermen tegen het verdriet en alle andere nadelige gevolgen van de scheiding. Je wilt vader en moeder tegelijk zijn. Je zou misschien alles willen goed maken en oplossen.

Het is echter zo dat na een tijdje blijkt dat je alleen je eigen rol kunt vervullen. Je krijgt wel andere taken erbij. De was en vuilniszak moeten bij wijze van spreken nu allebei. Maar ook beslissingen neem je alleen en je hebt minder overleg mogelijkheden. Je rol als vader of moeder wordt anders omdat je de opvoeding niet samen doet. Vaders kunnen zo bijvoorbeeld zorgzamer worden en moeders  strenger. Het kan zijn dat de situatie daar om vraagt, dat je zelf denkt dat dat zo moet of omdat je merkt dat het kind bepaalde verwachtingen heeft. Het gevoel er alleen voor te staan kan met name toenemen wanneer ouders na scheiding niet meer kunnen en willen overleggen over de opvoeding van hun kind. Deze situatie is vaak nadelig voor alle partijen. De situatie heeft vaak even tijd nodig. Iedereen moet wennen, een nieuw patroon vinden waarin alles voor iedereen zo optimaal mogelijk werkt. Het kan in het begin voor zowel ouder als kind verwarrend zijn dat alles zo anders is. Voor zowel kinderen als ouders zijn er trajecten bij KIES voor hulp  bij Scheiding en omgang, Scheiding en verwerking en Scheiding en opvoeding. U kunt hiervoor een KIES-coach benaderen.

Kinderen en echtscheidingsproblematiek.
Uit ons onderzoek is gebleken dat kinderen van gescheiden ouders hun eigen positie niet als hetzelfde ervaren als die van andere kinderen met gescheiden ouders. Vaak denken ze bovendien dat als hun ouders gaan scheiden dat het mede hun schuld is en vragen zich af wat ze kunnen doen om de situatie te veranderen. Kinderen voelen zich dus mede verantwoordelijk voor de scheiding van hun ouders. Het helemaal niet hebben van een stem in de beslissing van de scheiding en de regelingen daarna schaadt het vertrouwen van kinderen en geeft hen een machteloos gevoel. Kinderen waarvan de ouders niet gescheiden zijn kunnen bang zijn dat hun ouders gaan scheiden als er conflicten zijn maar eigenlijk denken ze dat hun eigen ouders toch wel altijd bij elkaar zullen blijven. Zeker peuters en kleuters bedenken niet dat hun ouders zouden kunnen scheiden. Zelfs nadat een scheiding een feit is kunnen kinderen nog lang denken dat ouders misschien weer samen komen. Ook pubers vragen zich af wat ze kunnen doen om ouders weer samen te brengen. Door alle veranderingen die kinderen meemaken met een scheiding hebben ze te maken met gevoelens en gevolgen van schaamte, angst/onzekerheid en loyaliteiten. Er verandert veel door de scheiding van hun ouders voor kinderen. Kinderen verhuizen naar een of twee nieuwe huizen, misschien een ander dorp of andere stad. Ze kunnen misschien niet meer naar een soort of hobby club, ze moeten nieuwe vrienden maken, misschien moet het huisdier weg omdat ineens beide ouders (meer) moeten gaan werken, rituelen veranderen en ouders gaan nu beiden op hun eigen manier opvoeden.

Kinderen kunnen zich zorgen maken of het wel goed gaat met hun ouders. Soms nemen ze de zorg werkelijk over van hun ouders en verplaatsen zich dan teveel in een vader of moederrol. Door bij te dragen in het ontzien van de lasten voor hun ouders krijgen kinderen zelf ook weer wat meer grip op hun leven. Even helpen kan dus ook geen kwaad en kinderen mogen daarvoor ook waardering ontvangen. Natuurlijk is het niet goed voor een kind als ze daadwerkelijk en voor langere tijd de vader of moederrol zouden krijgen. Belangrijk voor ouders is het blijven herkennen van de rol en verantwoordelijkheid die zij als ouder hebben.

Soms gaan kinderen extra hard werken en hun best doen zodat hun ouders tenminste geen extra last hebben van verdriet om de kinderen. Andere kinderen laten door gedrag of leerprestaties zien wat het meemaken van een scheiding voor hen betekend. Wanneer ouders of leerkrachten dit gedrag signaleren bij een kind is het belangrijk om het kind te helpen bij het merken dat het kind zijn/haar eigen gevoelens en ervaringen mag tonen en zich niet groot en sterk hoeft te houden voor de ouders. Deze kinderen hebben hulp nodig bij het zoeken en vinden van een eigen best mogelijke manier van begrijpen van de scheiding, ontladen en her- en erkennen van alles wat ze meemaken en er mee om leren gaan.

Hoe u als ouder het beste kunt omgaan met kinderen en scheiding kunt u bespreken en leren bij een traject van KIES Gescheiden Opvoeden.

Hoe kan ons kind deelnemen aan KIES?

Informeer de school over de mogelijkheid van KIES. U kunt hiervoor via de website een folder downloaden of de school op de website wijzen. Op de website zijn alle gecertificeerde KIES-Coaches te vinden, per provincie die u kunt benaderen voor het aanbod dat zij doen.